Tình cảm bây giờ bị cuốn bởi những hình ảnh thiết thực hơn, tế nhị hơn và náo động tận đáy tâm hồn. Một nhận xét trọng yếu của ta là ta để ý con người sinh lý của bạn trai lúc hoa niên thay đổi rất phức tạp. Đi kế cạnh nỗi ngại ngùng của bạn trai trước vạn nẻo đường đời, có niềm băn khoăn về lý tưởng gia đình.
Lời nói, lối xã giao của họ nói lên tâm hồn thành thực tự nhiên của họ. Cũng may cho ông bà ta tính vốn trầm mặc, ưa tĩnh nay không còn sống sót bao nhiêu để phải mờ mắt như bị máu xâm vì sự ăn mặc thay đổi của con cháu. Nhiều đời hoa phải tan tác vì những lời đường mật nầy.
Khi rủi mất tình yêu, trí tưởng tượng cũng trưng bày ra trong óc họ hình ảnh người con gái mà họ bán đ àn lòng đang khoác tay một chàng trai khác đã có những cử chỉ thân mật hay viết những bức thư tình tứ cho kẻ tình địch của họ. Nói năng nhiều khi không đo trước cân sau. Tôi xin lược trích một đoạn.
Có kẻ lấy nhục tình làm mục đích của cuộc đời thì lầm lạc cũng y như kẻ khinh rẻ nhục tình. Vì lẽ đó, tình tâm giao của bạn trai có tính chất bồng bột, xao xuyến, mịt mờ. Cái say duyên mới của người yêu là kích thích tố làm lửa ghen bừng cao trong lòng họ.
Thượng đế chúc lành cho họ và nói cùng họ rằng: Hãy lớn lên, hãy sinh sản, chiếm đầy trái đất. Đấy lương tâm của một từng lớp bạn trai: nó làm cho con người mất chất người. Có thể người nữ ưu sầu cách nồng nhiệt, khắc khe, nhưng thời gian sẽ làm họ nguôi mau, nhất là khi họ có cơ hội tái giá.
Nếu xét mặt tình cảm thì tôi nhất quyết bạn trai là phái yếu chớ không phải là bạn gái. Luật bắt chước phổ thông mà Gabriel de Tarde nói về đời sống xã hội, bạn trai áp dụng không ít. Họ chưa thấy được thế nào là họ thành nhân nhưng họ bắt đầu ý thức nhân cách của mình.
Nói vậy không có ý bảo bạn trai hoàn toàn yếu đuối trước những lời đường mật. Họ thích giao thiệp với bạn gái lắm, nhưng đắc chí khi thấy mình vai u thịt bắp còn bạn gái mang thân liễu bồ. Vì lẽ đó nhà giáo dục nên hướng dẫn bạn trai chọn bạn.
Bạn nhắc: họ hối hận, buồn một chút rồi ngủ nữa, ngon như thường. Tôi thấy một nền giáo dục đóng cửa tù gây tai hại không ít. Xã hội kỳ lạ chỗ nầy, xã hội hiểu là có bạn trai: là ai cũng nhận sống theo lý trí và lý tưởng theo thực tế người ta sống bằng tình cảm nhiều hơn.
Tôi biết nhiều bạn trai khi chưa có đôi bạn hay chê vợ người nầy xấu như khỉ, bạn trăn năm người kia có một mắt, môi xệ, mắt thịt, lưng tôm, vai rút v. Bạn trai thì nhiều lúc hăng hái lắm. Nếu họ là một linh mục thì gánh trách nhiệm của họ là gánh khủng khiếp.
Tình yêu của những kẻ mắc tật không khác ái tình của người lành mạnh. Thầy có lỡ lời, nói gì bất đáng, có họ ngồi sẵn dưới, đứng lên chỉnh phong tay đôi. Nếu đã lỡ đánh hỏng một hai phương diện của đời mình, thì đừng nản chí hãy làm lại cuộc đời.